Vitalsounds

Geplaatst op: 29/06/2011
Eén van de grootste handelaars in synthetische drugs van Europa opereert vanuit België. De federale politie kon zijn distributiecentrum ontmantelen, maar moest alle verdachten weer vrijlaten. De nieuwe drugs zijn officieel niet verboden. Europol waarschuwt wel dat de markt overspoeld wordt door zulke ‘legal highs'. ‘We staan machteloos', klinkt het bij politie en parket.

‘Een golf van euforie en energie overvalt me. Een orgasme in heel mijn lijf, zo voelt het. Mijn bloedvaten vernauwen. Ik kan mijn hartslag niet meer tellen, zo snel gaat het. Paniek vult mijn hoofd. Ik zweet emmers vol. Ondanks het onaangename gevoel voorspel ik dat ik dit nog zal nemen. Ik duizel, er komt geen zuurstof meer in mijn hersenen. Denken lukt niet meer. Het doet pijn onder mijn ribben. Ik stotter. Mijn stem valt weg. Ik herzie mijn mening: deze brol raak ik nooit meer aan.'

(Een internetter beschrijft zijn gevoelens na het slikken van A3.)

Maart 2011. De federale gerechtelijke politie van Asse valt het bedrijf Starlogy in Kraainem binnen. Aanleiding voor de huiszoeking is een verdacht pakje dat onderschept is in de luchthaven van Bierset. De inhoud, een witte substantie, test positief op de mephedronetest, een drugstest die specifiek zoekt naar de amfetamine-achtige illegale drug mephedrone. Genoeg reden dus voor een bezoekje aan de bestemmeling van het pakje, Starlogy. Ter plaatse vinden de agenten zo'n 70 verschillende soorten designerdrugs, zogenaamde ‘legal highs'. De spullen worden in beslag genomen en de twee aanwezigen worden opgepakt.

Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC), dat moet controleren hoe legal de gevonden highs zijn, komt in eerste instantie tot de conclusie dat geen enkele aangetroffen drug in België op de lijst met verboden psychotrope stoffen staat. De analyses zijn behoorlijk duur en tijdrovend. Bovendien heeft het NICC de grootste moeite om de in beslag genomen substanties te analyseren, aangezien veel van de gevonden stoffen helemaal onbekend zijn. Het parket staat machteloos en kan niet anders dan de verdachten vrij te laten, hoewel een van hen al heeft bekend een internetshop in designerdrugs te runnen.

Dat het duo zijn handeltje ongemoeid voort kan zetten, zint het parket niet en dus vordert het een tweede analyseronde door het NICC. De resultaten daarvan zijn nu pas klaar. Uit het rapport blijkt dat er toch een reukje aan de zaak zit. Het parket geeft niet op en zet het onderzoek voort. Zowel parket als politie is uiterst karig met informatie. ‘Dit is een zeer delicate zaak, die nog volop loopt en zich in de schemerzone tussen legaliteit en illegaliteit afspeelt. We willen geen fouten maken.'

Hun voorzichtigheid is wellicht grotendeels te verklaren door hun ontluisterende ervaring na het ontmantelen van een legal high-laboratorium in Kortrijk. Daar slaagde de politie er na maanden speurwerk in een grote bende op te pakken. Per week produceerden ze een halve ton spice, kruiden met een synthetische substantie die de effecten van cannabis nabootst, maar vaak vele keren sterker is dan het originele product. De verkoop was goed voor een omzet van zowat twee miljoen euro per week. Het zou gaan om de grootste vangst van legal highs in Europa.

Het spul is verboden in grote delen van Europa, maar staat niet vermeld in de Belgische wetgeving. Resultaat: het parket moest de in beslag genomen legale drugs teruggeven aan de bende, die daarna rustig verder haar gang kon gaan. Een enorme slag in het gezicht van de speurders.


Mr. Meow Meow

Over de schaal waarop Starlogy opereert, wil het parket niets kwijt. Alleen dat het om een ‘distributiecentrum' gaat met internationale contacten. Volgens de politie is het – na de zaak in Kortrijk – het grootste dossier van legal highs in België.

Een blik in het Belgisch Staatsblad leert ons dat de zaakvoerders van Starlogy Rokas Einikis en Tomas Ambrazas zijn. Wie er Google bij haalt, zal snel merken dat het om mannen gaat die internationaal bekend zijn als grote spelers in de designerdrugs-business. Einikis is in Groot-Brittannië berucht onder de naam Mr. Meow Meow, de grootste dealer van ‘meow meow' of mephedrone. Hij haalde de voorpagina van een Britse krant als ‘de man die Groot-Brittannië overspoelt met de killer drug die jonge levens kost over het hele land'.

Mephedrone is een van de meest bekende legal highs. Zij het een die intussen wel op de lijst met verboden producten is beland, nadat de drug gelinkt werd aan de dood van bijna 30 mensen die in amper een jaar tijd gestorven zijn. Het kon Einikis niet deren: hij schakelde over op andere legal highs. Vandaag draait zijn business op volle toeren.

Op de vraag of Rokas Einikis een van de opgepakte verdachten was, antwoordde de parketwoordvoerder van Brussel bevestigend. Vreemd, aangezien Einikis zelf aan de telefoon met klem ontkent dat hij is opgepakt; hij beweert zelfs ten stelligste dat hij al maandenlang niet in België is geweest. Waarschijnlijk een slip of the tongue van de parketwoordvoerder, maar het laat wel vermoeden dat Einikis geviseerd wordt in de zaak. En dat de parketwoordvoerder zich in het gesprek eventjes van voormalig Oostblokker vergist heeft. Klanten van Einikis beweren immers dat de man, die aan het hoofd staat van Lauxnos Ltd., dochterbedrijven heeft over heel Europa, die geleid worden door Litouwers of Estlanders. (Einikis zelf is Litouwer.) Een van die dochterfirma's zou, jawel, in Kraainem gevestigd zijn.

Lauxnos Ltd., het moederbedrijf van Rokas Einikis, biedt op zijn uiterst klantvriendelijke website een honderdtal verschillende soorten drugs aan. Volgens de online informatie heeft Lauxnos vestigingen in verschillende Europese landen, waaronder Groot-Brittannië, Tsjechië, Spanje en België.

Dat Lauxnos een groot internationaal bedrijf is, blijkt ook uit de hoeveelheden psychoactieve producten die het aanbiedt. Voor 80.000 euro kunt u twintig kilo A6 kopen. A6, zo wordt op de site uitgelegd, is een legaal alternatief voor ecstasy. Voor 70.000 euro krijgt u dan weer twintig kilo A1, een legaal alternatief voor mephedrone. Verdere uitleg over de inhoud van de mysterieuze A1 of A6 is er niet te vinden.

Meer tot de verbeelding sprekende namen zijn bijvoorbeeld NRG-1, Atomic Fever, Stoned Strawberry, Ivory Wave en Diablo. Te verkrijgen hoeveelheden variëren van tientallen kilo's in bulk tot netjes verpakte zakjes van één gram. Alle poedertjes, pillen en capsules hebben hetzelfde doel: het effect van ecstasy, cocaïne en andere illegale drugs imiteren.


Strong as hell

In het laboratorium van het NICC laat gerechtelijk drugsdeskundige Filip Van Durme verschillende legal highs zien. Het zijn substanties die hij moet analyseren op vraag van het parket. Waar de producten gevonden zijn, mag hij niet zeggen. Maar het is geen toeval dat de namen en verpakkingen precies overeenstemmen met wat aangeboden wordt op de website van Lauxnos Ltd. Deze drugs zijn een deel van de in Kraainem in beslag genomen producten.

Atomic Fever: ‘men is het erover eens dat kernenergie niets is in vergelijking met Atomic Fever'. Diablo: ‘strong as hell', legale party pillen die je naar euforische pieken schieten. Blaze: ‘een potente potpourri'. De slogans op de pakjes zijn op zijn minst origineel te noemen. Ook opvallend zijn de zeer professioneel ogende verpakkingen. Deze drugsbusiness lijkt in niets op de manier waarop bolletjesslikkers hun spul in achterafsteegjes verhandelen.

‘De producenten hebben veel aandacht besteed aan de marketing', vertelt Nele Samyn, ook gerechtelijk deskundige bij het NICC. ‘Met de kleurrijke, laagdrempelige zakjes spelen ze in op een jong publiek. Deze producten lijken niet op drugs, veeleer op snoepjes. Ouders die dit vinden op de kamer van zoon- of dochterlief, zullen niet snel in paniek raken. Zeker niet als er op de verpakking staat dat er vitamine C inzit.'

‘Dat is een van de grote gevaren van legal highs', valt Van Durme haar bij. ‘Het zijn zogezegd allemaal natuurlijke producten. In een van die zakjes zitten onschadelijke medicinale kruiden, althans volgens de verpakking. In werkelijkheid zit er een substantie in die tien keer sterker is dan captagon. Geen enkele beschrijving op de verpakking komt overeen met de inhoud.'

Zo bevatten de Diablo-pillen die zogezegd ‘even schadelijk zijn als een kopje kruidenthee bij je grootmoeder' onder meer fenylethylamine, zeg maar de basisstructuur van alle amfetamines, en DMAA, ook een stimulerend middel dat een roeseffect geeft. ‘NRG-1 en NRG-2 hebben gelijkaardige effecten als naphyrone en het verboden mephedrone, maar zijn legaal', zegt Van Durme. ‘De overheid verbiedt methylmethcathinone, mephedrone dus. Wel, de dealers komen nu op de markt met methylethcathinone, dus zonder de letter “m”. Ze veranderen wel iets kleins aan de chemische structuur, maar het actieve bestanddeel blijft werken en de wetgeving is achterhaald.'


Badzout

Behoorlijk hypocriet ook, die handel in legal highs. Elke verpakking waarschuwt dat de inhoud ‘niet geschikt is voor menselijke consumptie' of dat het ‘product bedoeld is als collector's item' of ‘plantenvoeding' of ‘badzout'. ‘Een eenvoudige manier om de wet te omzeilen', verklaart Samyn. ‘Mocht erop staan dat het om voedingssupplementen of geneesmiddelen gaat, dan kunnen ze wel streng gecontroleerd worden, ook al gaat het om niet illegale substanties. Wat zogezegd niet voor menselijk gebruik is, ontsnapt aan die controle.'

Maar wat hier op tafel ligt, zijn wel degelijk drugs. ‘Meer bepaald synthetische cannabinoïden en cathinones', zegt Van Durme. ‘Dat zijn de twee grote groepen legal highs. Die cathinones en andere amfetamine-achtigen zijn “uppers”, zoals ecstasy of speed. Het zijn stimulerende middelen met vaak ook een hallucinogeen effect. De cannabinoïden bezetten dezelfde receptoren in je hersenen als cannabis. Een “downer” dus, zeg maar, maar ook zinsverruimend.'

Die synthetische cannabinoïden zijn in eerste instantie door de farma-industrie ontwikkeld als medicijn. De bedoeling was de pijnstillende en spierrelaxerende aspecten van cannabis te behouden, maar de ‘high' uit te schakelen. Ze zijn nooit gecommercialiseerd, het ‘high'-effect is nooit verdwenen, alleen maar versterkt.

‘Dat is meteen ook een van de grote gevaren van die cannabinoïden', zegt Van Durme. ‘Ze zijn soms tot 200 keer sterker dan het originele product. Dat is het verschil tussen één joint en 200 joints ineens roken.'

Volgens Van Durme zijn legal highs zeker even gevaarlijk als pakweg cocaïne en ecstasy. ‘Geen enkele consument weet wat er in het goedje zit of hoe sterk geconcentreerd het spul is. Er zijn gevallen bekend van ecstacy-gebruikers die op de variant pma overschakelden. Maar pma werkt trager. Ze namen extra doses om het gewenste effect te bereiken. De euforie verdween, ze vielen bewusteloos en stierven.'


Dodelijk

Het Europese waarnemingscentrum voor drugs en toxicomanie toont zich zeer ongerust over de legal highs. ‘Die stoffen zijn zo onbekend dat we niet eens weten of ze dodelijk zijn.'

‘Het blijft gissen naar de precieze effecten ervan', vertelt Samyn. ‘We vermoeden dat het grootste gevaar bij die amfetamine-achtigen hyperthermie is, oververhitting van het lichaam. En dat dat dodelijk is, weten we zeker. Andere symptomen zijn agitatie, tandenknarsen, beven, maar ook hallucinaties en psychoses. Bij de cannabinoïden zullen we meer geheugenproblemen, visuele stoornissen en mogelijk ook psychoses zien. De ene substantie heeft nauwelijks effect en van de andere kun je compleet zot worden. Bovendien beginnen producenten nu ook uppers en downers te mengen, wat het inschatten van de gevolgen onmogelijk maakt.'

Het Europese waarnemingscentrum en Europol zeggen dat legal highs wijdverspreid zijn en de Europese markt aan een ongeziene snelheid overspoelen. Vorig jaar zijn maar liefst 41 nieuwe psychoactieve substanties ontdekt, dat is een record. In 2009 ging het om 24 nieuwe substanties, in 2008 om 13.

De aangetroffen producten worden ook steeds diverser. Ook Van Durme ziet de opmars. ‘Het is voor het eerst in mijn carrière dat ik deze boom zie. We zagen vroeger weleens één of twee analoge stoffen van ecstasy, maar 41 in een jaar tijd? Dat is hallucinant voor de drugswereld. Ook 2011 is goed op weg om een topjaar te worden.'


Gat in wetgeving

Veel van die legal highs zijn intussen verboden in verschillende Europese landen. Maar niet in België. ‘Daardoor neemt ons land een bijzondere positie in binnen Europa', vertelt commissaris Benny Van Camp van de Centrale Dienst Drugs van de federale gerechtelijke politie.

‘Charlatans screenen de wetgeving in de verschillende landen. Het gat in onze wetgeving is natuurlijk zeer aantrekkelijk. Het lokt dealers naar België om hier hun internationale distributie op te zetten. De reacties die wij krijgen vanuit buurlanden over verdachte pakketten die vanuit België komen, zijn vrij overweldigend. Andere landen hebben ons dan ook al met de vinger gewezen. Een vreemde ervaring, aangezien wij ons meestal in de andere positie bevinden, van waaruit we andere landen tot actie aanmanen.'

Op de vraag of de legal highs op het prioriteitenlijstje van de politie voorkomen, antwoordt Van Camp negatief. ‘Nee, het is vandaag nog geen prioriteit. Maar ik ben wel uitermate bezorgd.'

Dat lijkt een vreemde tegenstelling. Dus jullie gaan niet op zoek naar legal highs-laboratoria, websites of handelaars? ‘Nee, zolang de wet niet verandert, kunnen we toch niets doen. We beperken ons voorlopig tot het opvolgen van dit fenomeen, met bijzondere aandacht voor de nieuwe producten en de handelaars. Maar we kunnen moeilijk huiszoekingen doen zonder dat er aanwijzingen zijn dat er iets illegaals aan de hand is. Er is geen enkele wetgeving van toepassing op legal highs. Als we, in het kader van een ander onderzoek, op drugs stuiten die niet in de wet gereglementeerd zijn, staan we machteloos. Politie en parket zitten met een groot probleem.'

De reden waarom de Belgische wetgeving achterblijft, is onwetendheid. ‘Vorig jaar, met de ontdekking in Kortrijk, zijn we voor het eerst met onze neus op de feiten gedrukt. We hadden er geen idee van dat dit zich op ons grondgebied afspeelde', geeft Van Camp toe.

‘Ook veel politiemensen hebben nog altijd geen idee wat dit is. Wat denk je dat een wijkagent zal zeggen tegen iemand die zo'n zakje vindt? ‘Dat is snoep, zeker?' In Groot-Brittannië, Duitsland, Polen, noem maar op, zijn verschillende mensen in het ziekenhuis beland of zelfs overleden. Hier zijn, voor zover we weten, nog geen slachtoffers gevallen.'


Schoolpoort

Cijfers over het gebruik van legal highs in België zijn er niet. Het aantal gebruikers is ook moeilijk te achterhalen, vermits de handel zich volledig op het internet afspeelt, en dus haast onzichtbaar is. De klant bestelt de pakjes vanachter zijn computer en de drugs komen in een gewoon postpakketje aan. Op straat is er niets van te merken.

Kenners vermoeden dat het gebruik bij ons veel lager ligt dan in pakweg Groot-Brittannië en Scandinavië, waar het probleemgebruik zich zeer duidelijk manifesteert. Illegale drugs als ecstasy en cocaïne zouden in ons land zo makkelijk verkrijgbaar zijn en van zo'n goede kwaliteit zijn dat het niet de moeite loont om op zoek te gaan naar alternatieven. De regel is: hoe strenger de drugswetgeving en hoe beperkter het aanbod van illegale drugs, hoe meer legal highs. Volgens Van Camp bevoorraden de louche bedrijven in België niet zozeer de eigen markt, maar ‘beperken' ze zich tot internationale distributie.

Op welke schaal de export vanuit ons land gebeurt, wil of kan Van Camp niet zeggen. ‘Maar laat ik het aantal pakketjes dat buitengaat, behoorlijk aanzienlijk noemen. Die mensen zijn zakelijk gezien heel goed bezig. Ik wil geen Nostradamus zijn, maar ik voorspel dat dit binnen de eerstvolgende jaren, ook hier, enorm gaat hypen. Ik mag er niet aan denken dat dit binnenkort aan de schoolpoort wordt verkocht. Er is zware miserie op komst.'

bron: De Standaard