Vitalsounds

Na 25 jaar sensibilisering lijken we niet veel verder te staan: jongeren gebruiken alsmaar minder het condoom. In hun romantische zoektocht naar de ware lopen ze sneller dan gedacht een geslachtsziekte op, en HIV is daarbij niet meer de grootste boosdoener.

'Er blijft toch een leemte over nu de Veilig Vrijenlijn weg is. Want de bellers vonden bij ons niet alleen informatie, ze kregen ook een luisterend oor.' Sabien Roelandt werkte jaren bij de infolijn. Die vloeide voort uit de Aidstelefoon, die al in 1985 werd opgericht. Maar omdat er vorig jaar nog maar 3000 bellers waren, is de Veilig Vrijenlijn nu stopgezet. Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid, zet volop in op het internet. Met succes. In die jaar tijd is het aantal bezoekers van allesoverseks.be, een website die zich vooral richt op jongeren, verviervoudigd tot 80.000 per maand.

Opvallend is wel dat die jongeren zelden op zoek gaan naar informatie over SOA's. Ze zijn vooral geïnteresseerd in seksuele technieken (de zoektemeren 'vingeren', 'anaal' en 'neuken' scoren het hoogst), relaties en anticonceptie. Dat laatste is niet zo vreemd, want het pilgebruik ligt erg hoog bij Vlaamse meisjes. Acht op tien meisjes van 17 en 18 jaar nemen de pil, zo blijkt uit de laatste studie Jongeren en Gezondheid van de Universiteit Gent. Met het condoomgebruik is het helaas veel slechter gesteld. Slechts 40 procent van de meisjes in die leeftijdscategorie vrijt met condoom, terwijl dat vijf jaar geleden nog meer dan de helft was. Jongens doen het iets beter, met 63 procent, maar ook bij hen is er een dalende trend. Nochtans is het de opdracht van Sensoa om de seksuele gezondheid in Vlaanderen te bevorderen. Schort er dan iets aan de werking?

Romantisch beeld
Volgens Sensoa-beleidsmedewerker Lies Verhetsel zijn jongeren vooral bang voor een ongewenste zwangerschap, minder voor een SOA. 'We hebben al heel wat acties gevoerd omtrent HIV. De meeste jongeren weten intussen dat het een chronische ziekte is geworden, terwijl het vroeger een doodsvonnis was. Er leeft dus veel minder angst.' Condooms verstoren blijkbaar ook het romantische plaatje van de meeste jongeren. 'Ze hebben een traditioneel beeld van een relatie, en daar passen condooms niet in. Jongeren associëren die rubbertjes met wantrouwen.' Zolang je het bij die ene grote liefde houdt, is er natuurlijk geen probleem. Maar dezelfde jongeren zijn meestal serieel monogaam: ze hebben de ene (korte) relatie na de andere. En ze wanen zich ook onkwetsbaar op: hén zal het niet overkomen.

Maar weten jongeren we hoe ze veilig moeten vrijen? Daarover bestaat geen concreet onderzoek, maar Verhetsel hoort in de praktijk toch vaak misverstanden. 'Vele jonge mensen denken dat je van alle SOA's zomaar kunt genezen. Of ze geloven dat ze alleen besmet kunnen raken door penetratie. Er is dus meer informatie nodig. En dat is een rol die ook de scholen moeten opnemen. Seksuele voorlichting staat wel in het leerplan, maar dat is nog te vrijblijvend. Leerkrachten kiezen zelf hoe ze het praktisch aanpakken. Er worden nog te vaak vieze foto's van besmette geslachtsdelen getoond, in de hoop leerlingen af te schrikken. Maar dat heeft een averechts effect. Bij vele SOA's voel en zie je amper symptomen. Die jongeren denken dus dat er niets aan de hand is en laten zich niet testen. Waardoor ze ook weer niet nieuwe jongeren kunnen besmetten.'

Van alles SOA's is HIV ongetwijfeld de bekendste. In 2010 kregen 1196 Belgen de diagnose, meer dan drie per dag. Dat is het hoogste aantal sinds het begin van de epidemie. Maar ook met de minder bekende SOA's gaat het de slechte kant uit. Vooral chlamydia is aan een fikse opmars bezig. De SOA kan behandeld worden met een antibiotica-kuur, maar als dat niet (goed) gebeurt, dan kan het bij vrouwen leiden tot onvruchtbaarheid. Er bestaan geen exacte cijfers over het aantal chlamydiagevallen, maar steekproeven schetsen een beeld. Ongeveer de helft van de Belgische testlaboratoria geeft chlamydiadiagnoses door aan het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV). Daar werden vorig jaar 3314 gevallen gemeld, bijna vijf keer meer dan in 2000, een flinke stijging dus. Opvallend is ook dat bijna de helft van de huidige patiënten jonger is dan 25 jaar.

Soortgelijke stijgingen treden op bij de SOA's gonorroe (beter bekend als een 'druiper') en syfillis, al liggen de absolute aantallen wel een stuk lager. Ook hier gaat het om steekproeven. Vorig jaar werden door de deelnemde laboratoria 782 gevallen van gonorroe gemeld, ruim vijf keer meer dan in 2000. Een vierde van de patiënten is jonger dan 25 jaar. Van syfilis werden vorig jaar 501 diagnoses doorgegeven, bijna vijf keer meer dan in 2002. Die SOA treft vooral mensen ouder dan 25 jaar. Vermoedelijk liggen de werkelijke aantallen voor al die ziektes nog hoger, omdat vele SOA's niet aan het licht komen. Vaak heb je geen symptomen of alleen vage klachten, waardoor de ziekte pas wordt vastgesteld bij een routine-onderzoek, bij de gynaecoloog bijvoorbeeld.

Feiten en cijfers

• Zes op tien meisjes van 17 en 18 jaar gebruiken geen condoom bij het vrijen. Bij jongens van die leeftijd kiezen vier op de tien voor seks zonder condoom.
• De grote meerderheid van de meisjes (17-18 jaar) gebruikt wel de anti-conceptiepil.
• In 2010 werden bijna vijf keer zoveel chlamydiagevallen gerapporteerd als tien jaar eerder.
• Ook syfilis en gonorroe zijn aan een opmars bezig.
• Ruim zes op de tien chlamydiadiagnoses werden vastgesteld bij vrouwen.
• 46 procent van de chlamydipatiënten is jonger dan 25 jaar.
• In 2010 waren er 1196 nieuwe HIV-diagnoses, een stijging van 5,5 procent tegenover 2009.

Meer info: www.sensoa.be

Bron: Knack